Σ’ αυτά τα 25 χρόνια...
... που πέρασαν από τότε, λίγες χώρες από το πρώην κομμουνιστικό μπλοκ υπό την ηγεσία της σταλινικής Σοβιετικής Ένωσης, κατόρθωσαν να καταστρέψουν και τα τείχη των ιστορικών προκαταλήψεων, των στερεοτύπων, των συγκρούσεων.
Όμως στα Βαλκάνια, σε όλες τις πρώην κομμουνιστικές χώρες, ακόμη εξακολουθεί να υπάρχει μόνον μια μερικώς δημοκρατική προσέγγιση κατά την λήψη αποφάσεων. Ακόμη ισχύουν τα στερεότυπα της πολιτικής ελίτ, που δεν άλλαξε και πολύ τις δικτατορικές μεθόδους στην πολιτική. Άλλωστε, πρώην στελέχη των σοβιετικών καθεστώτων είναι κατά κανόνα οι πολιτικοί της «δημοκρατίας», όποιας δημοκρατίας υπάρχει στα Βαλκάνια. Σήμερα βλέπουμε μια κοινωνία, η οποία είναι ανοιχτή μόνο στα λόγια, αλλά όχι και στην ουσία της.
Αυτά είναι εν συνόψει τα συμπεράσματα διήμερης διεθνούς συνδιάσκεψης με θέμα «Πώς να αντιμετωπίσουμε το παρελθόν, βλέποντας το μέλλον», που ολοκληρώθηκε στη Σόφια. Το φόρουμ αποτελούσε μέρος της πρωτοβουλίας πολιτών «25 χρόνια Ελεύθερη Βουλγαρία», που οργανώθηκε υπό την αιγίδα του Βούλγαρου προέδρου κ. Ρόσεν Πλέβνελιεβ. Η εναγώνια αναζήτηση των μετεχόντων ήταν να βρεθεί ο σωστός τρόπος να καταστραφούν και αυτά τα τείχη, αλλά χωρίς βία.
Εκτός από τους ακαδημαϊκούς, συμμετείχαν γνωστοί πολιτικοί, δημοσιογράφοι, πολιτειολόγοι κα κοινωνιολόγοι από την Βουλγαρία και άλλες χώρες. Οι ίδιοι συζήτησαν τις αλλαγές στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη μετά το 1989. Το τείχος του Βερολίνου καταστράφηκε, άραγε, τελείως στα Βαλκάνια, ή μήπως οι βαλκανικές κοινωνίες ακόμη βρίσκονται στην μετάβαση προς την δημοκρατία, με άγνωστο τον χρόνο που απαιτείται για να μεταβούν σ’ αυτήν;
Το θέμα σχολίασε ο δρ. Βετόν Λατίφι, καθηγητής πολιτικών επιστημών και διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο για την Νοτιοανατολική Ευρώπη στο Τέτοβο, των Σκοπίων. Από τις δημοσιεύσεις της Βουλγαρικής Ραδιοφωνίας παίρνω αποσπάσματα, χρήσιμα θεωρώ για να κατανοήσουμε στην Ελλάδα τον τρόπο σκέψης των γειτόνων μας, ώστε να ανταποκρινόμαστε σωστά στις αποφάσεις τους. Επειδή προφανώς -ας μού επιτραπεί να πω- ανοηταίνουμε όταν στις κατάφωρες παραβιάσεις των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, εμείς απαντούμε ότι «οφείλουν να σέβονται τους διεθνείς κανόνες». Γελούν μαζί μας, όταν ακούν παρόμοιες συστάσεις.
Ο καθηγητής Βετόν Λατίφι, λοιπόν, επεσήμανε ότι σήμερα τα Βαλκάνια έχουν μια άλλη όψη, αλλά η όψη αυτή φαίνεται να μη είναι τόσο σαφής, όταν γίνεται λόγος για δημοκρατία. Επειδή πριν από 25 χρόνια θεωρούνταν λανθασμένα, ότι όταν πέσει ο κομμουνισμός, η δημοκρατία απλώς θα συμβεί. Σωστή η διαπίστωση, να προσθέσω δε πως η δημοκρατία -η πραγματική δημοκρατία, και όχι η ψευδεπίγραφη- κατακτιέται δεν χαρίζεται. Και πάρα πολλές φορές, όπως συμβαίνει και στην χώρα μας, υπάρχουν πολιτικές ομάδες που εν ονόματι της δημοκρατίας συνηθίζουν να χρησιμοποιούν σταλινικές μεθόδους, στοχοποιώντας και δυσφημώντας όσους δεν συμφωνούν μαζί τους.
Μερικές βαλκανικές χώρες εξακολουθούν να έχουν ανεπάρκεια δημοκρατίας, αλλά παντού υπάρχει αισιοδοξία (από τους πολιτικούς) ότι αυτή θα ολοκληρωθεί με την ένταξη στην ευρωατλαντική ομάδα των δυτικών χωρών. Ορισμένες χώρες βρίσκονται πιο μπροστά, άλλες υστερούν. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε, ότι το θέμα για το κομμουνιστικό παρελθόν δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για νέες διαφωνίες, αλλά για να μπορούν σήμερα τα Βαλκάνια να διευκρινίσουν το ζήτημα για την ελευθερία, την δημοκρατία και το κοινό μέλλον.
Ο κ. Λατίφι προέβη σε μια σωστή διαπίστωση. Ότι αν μόνο και μία από τις βαλκανικές χώρες δεν καθιερώσει την δημοκρατία, δεν μπορούμε να μιλάμε για ολοκλήρωση της περιοχής, θα είναι αδύνατο τα Βαλκάνια να είναι ευχάριστο μέρος, για να ζήσει κανείς και δεν θα είναι ζώνη με μέλλον.
Θα πρόσθετα, ότι ακόμη και αν κάποτε όλες οι χώρες θα λειτουργούν δημοκρατικά, έστω και όπως η δική μας ελλιπής δημοκρατία, δεν είναι αρκετό, αφού θα υπάρχει στη γειτονιά μας ο εκ γενετής Ασιάτης ταραξίας, που πάντα θα επιχειρεί τη δημιουργία συγκρούσεων.
Δεν είναι εύκολη η δημιουργία ειρηνικής σταθερότητας στα Βαλκάνια. Καλές είναι οι ημερίδες και τα συνέδρια, αλλά με τα ευχολόγια δεν προχωρούν οι λαοί. Να θυμίσω, ότι ο Βίσμαρκ ρωτώντας για τους λαούς της Βαλκανικής, είχε πει την φράση «τι θα γίνει με τους κλεφτοκοτάδες των Βαλκανίων»; Και τούτο επειδή δεν υπάρχει πολιτιστική συγγένεια μεταξύ των λαών, αφού καθένας είναι φερμένος και από άλλη περιοχή, διατηρώντας και εντείνοντας τις πολιτιστικές του διαφορές. Ειρήνη υπήρχε, μόνον με τη βία που ασκούσε ο εκάστοτε επικυρίαρχος.
Ας τα κατανοήσουν επιτέλους αυτά οι «έμποροι της ειρήνης», ώστε να γίνει αντιληπτό πως η προσφορά από μέρους της Ελλάδας, χωρίς όρους, δεν ανταποδίδεται. Απαιτείται επομένως στιβαρή πολιτική, και όχι γλυκανάλατες συστάσεις.
Ο Μακεδών
